هنر؛ روایتی از سلامت روان و راهی برای بازگشت به تعادل انسانی

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست تخصصی و علمی هنر و  سلامت روان به مناسبت ایام هفته جهانی سلامت روان، امروز شنبه، 18 مهرماه با حضور اساتید و متخصصان حوزه سلامت روان در محل باغ زیبای تهران برگزار شد.

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست تخصصی و علمی هنر و سلامت روان به مناسبت ایام هفته جهانی سلامت روان، امروز شنبه، 18 مهرماه با حضور اساتید و متخصصان حوزه سلامت روان در محل باغ زیبای تهران برگزار شد.

در ابتدای این نشست تخصصی، غلامعلی افروز، استاد دانشگاه تهران و رئیس شورای مرکزی سازمان نظام روان شناسی و مشاوره طی سخنانی با تأکید بر جایگاه هنر در روان شناسی، اظهار کرد: هنر صرفاً به نوشتن، آواز خواندن یا نمایش محدود نمی شود، بلکه در جوهره وجود انسان نهفته است و باید ابعاد ماندگار و اثربخش آن را در زندگی فردی و اجتماعی شناسایی کرد.

وی با بیان اینکه یکی از مهم ترین جلوه های هنر در روان شناسی، امیدآفرینی است، افزود: مثبت اندیشی، بخشایشگری، صلح آفرینی، تلاشگری و بهره گیری از زبان تأیید، تکریم، ترغیب و تشویق، از مهم ترین جلوه های هنرمندی در عرصه روان شناسی به شمار می روند.

افروز ادامه داد: افرادی که توانایی تأیید و تکریم دیگران را ندارند یا نمی توانند آنان را به تلاش و پیشرفت ترغیب و تشویق کنند، از محدودیت هایی در این زمینه برخوردارند. هنر فرزندآوری، فرزندپروری و شاگردپروری نیز از ظرفیت های ارزشمند وجود انسان است که می تواند در مسیر رشد و تعالی فردی و اجتماعی به کار گرفته شود.

رئیس شورای مرکزی سازمان نظام روان شناسی و مشاوره با اشاره به اهمیت محبوبیت در روابط انسانی، تصریح کرد: یکی از مسائل مهم در جهان امروز، چگونگی محبوب بودن و محبوب شدن است. اگر زن و شوهر بتوانند در زندگی مشترک محبوب یکدیگر باشند، فرزندان نیز از نشاط معنوی بیشتری برخوردار خواهند شد.

وی با تفکیک میان شهرت، مقبولیت اجتماعی و محبوبیت، اظهار کرد: بسیاری از افراد به شهرت می رسند، اما تنها گروهی از آنان از مقبولیت اجتماعی برخوردار می شوند و در میان افراد مقبول نیز شمار کمتری به محبوبیت واقعی دست می یابند. افراد مشهور در قاب ها باقی می مانند، اما انسان های محبوب در قلب ها ماندگار می شوند.

افروز با تأکید بر ضرورت صبوری و خویشتن داری در مسیر محبوبیت، اظهار کرد: هنرمندی در روان شناسی و زندگی خانوادگی به این معناست که انسان بتواند در روابط خود اثرگذار باشد و زمینه آرامش، امنیت روانی و تعامل سازنده را برای دیگران فراهم کند.

وی افزود: یکی از معیار های مهم اثربخشی در روابط خانوادگی، این است که اگر فرزندان امکان انتخاب میان والدین و دوستان خود را داشته باشند، والدین تا چه اندازه توانسته اند جایگاهی محبوب و اثرگذار در زندگی آنان ایجاد کنند. هنر واقعی آن است که انسان بتواند در گستره حیات خود بر دیگران تأثیری مثبت و ماندگار بر جای بگذارد.

استاد دانشگاه تهران با اشاره به مسئولیت متخصصان روان شناسی و مشاوره در ارتقای سلامت خانواده تصریح کرد: ایجاد احساس امنیت در مراجعان، تأثیرگذاری مثبت بر آنان و تقویت آرامش، مهرورزی و تعامل متقابل در خانواده ها از مهم ترین رسالت های روان شناسان است. همچنین تلاش برای کاهش طلاق، افزایش احساس امنیت روانی و فراهم کردن فرصت های بیشتر برای ازدواج جوانان، از جمله عرصه هایی است که می توان اثربخشی و هنرمندی متخصصان این حوزه را در آن ارزیابی کرد.

افروز در پایان، با اشاره به خاطره ای از دوران دانشجویی خود در دانشگاه تهران و حضور در یکی از جلسات شعرخوانی، بر اهمیت تأثیرگذاری کلام تأکید کرد و گفت که گاه یک سخن کوتاه و هنرمندانه می تواند اثری ماندگارتر از سخنان طولانی بر جای بگذارد.

وی در نقل این خاطره، به شعر شاعری پاکستانی اشاره کرد که در پاسخ به دعوت برای شعرخوانی، با وجود دیرهنگام بودن جلسه، پشت تریبون رفت و با این مضمون که «من آن نیستم که دوصد مصرع رنگین گویم؛ من چو فرهاد، یکی گویم و شیرین گویم»، حاضران را تحت تأثیر قرار داد؛ شعری که به گفته وی، پس از گذشت بیش از پنج دهه همچنان در ذهنش ماندگار شده است.

در ادامه، علیرضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روان شناسی و مشاوره نیز با اشاره به پیوند عمیق میان هنر و روان شناسی، اظهار کرد: هنر را می توان محصول به جنبش درآمدن احساسات دانست؛ به این معنا که یک اثر هنری از برانگیختگی احساسات درونی هنرمند شکل می گیرد و در مخاطب نیز احساسات و هیجان هایی را برمی انگیزد. این پیوند، یکی از نقاط اتصال هنر و روان شناسی است.

وی با اشاره به نقش تجربه های سال های نخست زندگی در شکل گیری ساختار های روانی انسان افزود: بخش قابل توجهی از رشد مغزی و شکل گیری مسیر های عصبی در سال های اولیه زندگی رخ می دهد. در این دوره، تجربه هایی در انسان شکل می گیرند که ممکن است کودک هنوز توانایی شناختی و ذهنی کافی برای درک و پردازش آگاهانه آنها نداشته باشد، اما آثار هیجانی این تجربه ها در وجود او باقی می مانند.

آقایوسفی ادامه داد: این تجربه های اولیه با هیجان های مختلف پیوند می خورند؛ به گونه ای که مواجهه با برخی موقعیت ها می تواند احساس شادی، دلبستگی، ترس، اضطراب یا خشم را برانگیزد. این سازوکار ها در طول تکامل انسان نقش مهمی در حفظ بقا داشته اند و به فرد کمک کرده اند تا در مواجهه با موقعیت های مختلف، واکنش های متناسبی از خود نشان دهد.

رئیس سازمان نظام روان شناسی و مشاوره با بیان اینکه بخشی از این تجربه ها ممکن است از سطح آگاهی انسان خارج شوند، تصریح کرد: گاهی افراد در بزرگسالی دچار احساسات ناخوشایندی می شوند، بدون آنکه علت دقیق آن را بدانند. ممکن است فرد در مواجهه با شخصی احساس صمیمیت و آشنایی کند یا برعکس، بدون آنکه دلیل روشنی برای ناراحتی خود داشته باشد، واکنشی منفی نشان دهد. این واکنش ها گاهی می توانند با تجربه های هیجانی گذشته ارتباط داشته باشند؛ تجربه هایی که فرد لزوما آن ها را به صورت آگاهانه به یاد نمی آورد.

وی با اشاره به نقش روان کاوی در مواجهه با تجربه های هیجانی سرکوب شده گفت: در فرایند روان کاوی تلاش می شود شرایطی فراهم شود که فرد بتواند با هیجان های ناخوشایند و تجربه های حل نشده گذشته مواجه شود، آنها را بهتر بشناسد و بدون ترس از تکرار پیامد های گذشته، به درک عمیق تری از احساسات و رفتار های خود برسد.

آقایوسفی در تشریح این موضوع، به خاطره ای از دوران نوجوانی خود اشاره کرد و گفت: در سفری خانوادگی از مشهد به شمال کشور، در جاده هراز با صحنه ای هولناک از ریزش کوه و بارش شدید باران مواجه شدیم. چنین تجربه ای به طور طبیعی می تواند احساس ترس و اضطراب شدیدی ایجاد کند. بااین حال، مواجهه دوباره با هیجان های ناخوشایند در چارچوب یک فرایند درمانی مناسب، لزوماً به معنای تکرار آسیب گذشته نیست، بلکه می تواند به شناخت و پردازش بهتر آن تجربه ها کمک کند.

وی با اشاره به کاربرد روش ایفای نقش در جلسات روان درمانی افزود: در کار بالینی، گاهی شرایطی بازسازی می شود که فرد پیش تر تجربه کرده و با هیجان های خاصی همراه بوده است. این روش می تواند به آشکار شدن احساسات و تعارض های درونی کمک کند و زمینه شناخت بهتر الگو های رفتاری فرد را فراهم آورد.

رئیس سازمان نظام روان شناسی و مشاوره در ادامه، نمونه ای از تجربه درمانی را تشریح کرد که در آن، زنی پس از فقدان پدر خود با احساس ناتوانی و وابستگی عاطفی مواجه شده بود. در جریان جلسات درمانی و با استفاده از ایفای نقش، هیجان های سرکوب شده او آشکار شد و این فرایند به شناخت بهتر ریشه های وابستگی وی در یک رابطه آسیب زا کمک کرد. به گفته آقایوسفی، این فرد پس از گذشت حدود یک سال و نیم، به تدریج به امکان پایان دادن به آن رابطه فکر می کرد.

آقایوسفی در بخش دیگری از سخنان خود، موسیقی را نمونه ای روشن از تأثیر هنر بر هیجان های انسانی دانست و اظهار کرد: موسیقی از راه های مختلف بر احساسات انسان تأثیر می گذارد. ریتم هایی که فرد در طول زندگی با آن ها مواجه شده است، ممکن است با تجربه ها و خاطرات خاصی پیوند خورده باشند؛ از سوی دیگر، خود ریتم نیز می تواند بدون نیاز به یادآوری یک خاطره مشخص، بر وضعیت هیجانی فرد اثر بگذارد.

وی در تشریح این موضوع، به تجربه ای در یک مرکز آموزشی و توان بخشی کودکان دارای کم توانی ذهنی اشاره کرد و گفت: در این مرکز، پس از پخش موسیقی با ریتم تند، افزایش رفتار های پرخاشگرانه در برخی کودکان مشاهده شد؛ رفتار هایی مانند هل دادن یکدیگر و گاز گرفتن. پس از تغییر موسیقی و پخش قطعه ای آرام تر از آثار موتسارت، به گفته مسئول مرکز، رفتار های پرخاشگرانه کاهش یافت و تعامل میان کودکان بهبود پیدا کرد.

رئیس سازمان نظام روان شناسی و مشاوره در پایان با تأکید بر تأثیر عمیق هنر و موسیقی بر هیجان های انسان بیان کرد: پیوند میان هنر و روان شناسی بسیار عمیق تر از آن چیزی است که معمولاً تصور می شود. هنر می تواند زمینه برانگیختگی و بروز هیجان ها را فراهم کند و بر وضعیت روانی و رفتار انسان اثر بگذارد؛ ازاین رو، توجه به ظرفیت های هنر، به ویژه موسیقی، در شناخت و تنظیم هیجان ها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.

در ادامه، رضا پورحسین، رئیس دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران نیز طی سخنانی در این نشست با تأکید بر نقش هنر در ارتقای سلامت روان، اظهار کرد: برای درک بهتر تأثیر هنر بر سلامت روان، باید منطق و سازوکار این تأثیرگذاری را بررسی کرد. به باور بنده هنر و سلامت روان خاستگاه های مشترکی دارند و از این منظر می توان آنها را دو روی یک سکه دانست؛ به گونه ای که درک یکی بدون توجه به دیگری، کامل نخواهد بود.

وی با اشاره به نقش نماد ها در شکل گیری هنر افزود: از منظر روان شناسی تحولی، نمادپردازی یکی از ظرفیت هایی است که در جریان رشد انسان، در کنار زبان، شکل می گیرد و تکامل می یابد. تخیل، خیال پردازی و توانایی استفاده از نمادها، در تعامل با عوامل مختلفی همچون خانواده، مدرسه و رسانه پرورش پیدا می کنند و زمینه ساز شکل گیری ظرفیت های هنری در انسان می شوند.

پورحسین ادامه داد: هنر زمانی به سطحی عمیق تر و ماندگارتر می رسد که نمادپردازی، تخیل و توانایی انتقال معنا در وجود انسان رشد یافته و درونی شده باشد. ممکن است فردی با فراگیری تکنیک های هنری بتواند موسیقی بنوازد یا اثری هنری خلق کند، اما لزوماً به سبک و بیان هنری منحصر به فرد دست نیابد. تفاوت میان مهارت آموزی و برخورداری از هنر درونی شده، در همین توانایی خلق و انتقال معنا آشکار می شود.

رئیس دانشکده روان شناسی دانشگاه تهران با تفکیک میان یادگیری فنون هنری و پرورش درونی هنر تصریح کرد: آموزش تکنیک به تنهایی برای تبدیل شدن به هنرمندی اثرگذار کافی نیست. ممکن است فردی فنون یک رشته هنری را به خوبی فراگرفته باشد، اما نتواند از طریق اثر خود بر مخاطب تأثیر عمیقی بگذارد. در مقابل، یک هنرمند واقعی، حتی بدون برخورداری از دانش تخصصی روان شناسی، می تواند با خلق اثری هنری، عواطف و احساسات مخاطب را تحت تأثیر قرار دهد و به تجربه ای عمیق و معنادار در او منجر شود.

وی با اشاره به خاستگاه های مشترک هنر و سلامت روان خاطرنشان کرد: زیبایی و معنویت را می توان از جمله خاستگاه های مشترک این دو حوزه دانست. انسان از ظرفیت فطری برای درک زیبایی برخوردار است و زیبایی صرفاً امری آموختنی نیست. از این منظر، خداوند به عنوان منشأ زیبایی مطلق، جایگاهی محوری در این نگرش دارد و گرایش انسان به زیبایی می تواند زمینه ساز تجربه آرامش و تعالی معنوی باشد.

پورحسین افزود: حرکت به سوی زیبایی می تواند به ایجاد آرامش کمک کند. برخی شیوه های مداخله، مانند موسیقی درمانی و قصه درمانی، از ظرفیت های هنر در فرایند درمان بهره می گیرند؛ بااین حال، تأثیر هنر به روش های درمانی تدوین شده محدود نیست. گاهی تماشای یک نمایش یا فیلم می تواند به فرد کمک کند تا با مسائل و تعارض های درونی خود مواجه شود و به درک تازه ای از وضعیت خویش برسد.

وی با اشاره به نقش تجربه های زیبایی شناختی و معنوی در زندگی انسان اظهار کرد: حضور در برخی فضا های معنوی، مانند حرم مطهر امام رضا (ع)، می تواند تجربه ای از آرامش و تأثر عاطفی ایجاد کند. این تجربه ها نشان می دهند که زیبایی و معنویت می توانند در شکل گیری حالات روانی انسان نقش داشته باشند.

رئیس دانشکده روان شناسی دانشگاه تهران در ادامه، با تأکید بر ضرورت حضور هنر در زندگی روزمره گفت: اگر هنر را همچون هوایی در نظر بگیریم که انسان در آن تنفس می کند، می توان گفت رفتار هنرمندانه، تخیل هنری و توجه به زیبایی در گفتار، پوشش، محیط زندگی و روابط انسانی، ظرفیت آن را دارند که کیفیت زندگی را ارتقا دهند. هرچه فضای زندگی انسان با زیبایی و هنر آمیخته تر باشد، می توان زمینه مساعدتری برای آرامش روانی و پیشگیری از برخی نابهنجاری ها فراهم کرد.

پورحسین با اشاره به تجربه فعالیت خود در حوزه رسانه و ارتباط با هنرمندان افزود: بر اساس مشاهدات و تجربه های شخصی ام در ارتباط با هنرمندان حوزه های موسیقی و نمایش، به این برداشت رسیده ام که وضعیت سلامت روان در میان برخی از این هنرمندان، در مقایسه با میانگین مورد انتظار، مطلوب تر به نظر می رسد. شاید یکی از دلایل این موضوع، رفت وآمد مستمر آنان به دنیای تخیل و بهره مندی از ظرفیت های ذهنی و عاطفی هنر باشد. البته این برداشت مبتنی بر تجربه و مشاهده شخصی است و برای تعمیم آن به جامعه هنرمندان، به بررسی های علمی نیاز است.

وی در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به نقش هنر در انتقال مفاهیم و پیام ها اظهار کرد: هنر از ظرفیت بالایی برای انتقال مؤثر محتوا برخوردار است. رهبر شهید انقلاب اسلامی همواره به انتقال پیام در قالب هنر تأکید داشتند. ایشان تاکید داشتند که در حوزه رسانه نیز انتقال برخی مفاهیم فراتر از سخنرانی مستقیم، از طریق قالب هایی همچون پویانمایی و نمایش امکان پذیر است. به همین دلیل، برای انتقال بهتر پیام ها و مفاهیم باید از ظرفیت های هنری و قالب های متناسب با آنها بهره گرفت.

در ادامه، قطب الدین صادقی، استاد دانشگاه هنر های نمایشی، نویسنده و کارگردان نیز طی سخنانی با تأکید بر نقش هنر در سلامت روان فرد و جامعه، هنر را ابزاری برای بیان لایه های پیچیده درونی انسان، التیام زخم های روحی و ایجاد تعادل عاطفی دانست و گفت: هنر و فرهنگ از مهم ترین شاخص های تمدن جوامع به شمار می روند و کیفیت و گستردگی آثار هنری می تواند بازتابی از میزان رشد فرهنگی و مدنی یک جامعه باشد.

صادقی با اشاره به تفاوت میان تمدن و هنر اظهار کرد: تمدن بیشتر با عقل، آگاهی، قوانین و مقررات ارتباط دارد، در حالی که هنر از مسیر احساس، تخیل و دنیای درونی انسان شکل می گیرد. زبان روزمره، با وجود نقش مهمی که در برقراری ارتباط و رفع نیاز های روزانه دارد، به تنهایی نمی تواند همه لایه های پیچیده روان انسان را بیان کند. هنر با بهره گیری از تخیل، نماد ها و شیوه های بیانی متفاوت، امکان آشکارشدن این لایه های پنهان را فراهم می کند.

وی افزود: هنر نه تنها به هنرمند کمک می کند تا تجربه ها، رنج ها و ناگفته های درونی خود را بیان کند، بلکه آثار هنری نیز می توانند بر مخاطبان تأثیر بگذارند و به سلامت روانی و عاطفی جامعه کمک کنند. از این منظر، هنر ظرفیت آن را دارد که در کنار سایر عوامل مؤثر، زمینه آرامش و تعادل روانی افراد را فراهم آورد.

این نویسنده و کارگردان با اشاره به پیوند میان رنج های فردی و خلاقیت هنری گفت: بسیاری از هنرمندان تجربه ها و زخم های عمیقی در زندگی خود دارند و بخشی از خلاقیت آنان می تواند تلاشی برای ترمیم این زخم ها باشد. هنرمند با تبدیل تجربه های درونی به اثری هنری، به شیوه ای خاص با رنج های خود مواجه می شود و آنها را در قالبی قابل بیان و قابل درک عرضه می کند.

صادقی با اشاره به تجربه های برخی نویسندگان و نمایشنامه نویسان افزود: بررسی زندگی و آثار هنرمندان نشان می دهد که گاه تجربه های دشوار زندگی به سرچشمه ای برای آفرینش آثار ماندگار تبدیل می شوند. هنر در چنین شرایطی تنها وسیله ای برای بیان رنج نیست، بلکه می تواند به مخاطب نیز امکان دهد تا با تجربه های انسانی دیگران ارتباط برقرار کند و احساسات و مسائل خود را بهتر بشناسد.

وی تأکید کرد: این ظرفیت به موسیقی، نقاشی، نمایش، ادبیات و دیگر شاخه های هنر محدود نمی شود. هر یک از این هنرها، با زبان و ابزار ویژه خود، می توانند احساسات پیچیده انسان را آشکار کنند و افق های تازه ای پیش روی مخاطب بگشایند.

صادقی در ادامه، با اشاره به جایگاه تئاتر یونان باستان، بیان کرد: یکی از پیام های مهم تراژدی های یونانی، نمایش عظمت انسان در مواجهه با سرنوشت است. قهرمان تراژدی ممکن است در برابر حوادثی دشوار قرار گیرد و سرانجام شکست بخورد، اما پایداری او در حفظ شأن و عظمت انسانی، معنایی فراتر از شکست ظاهری ایجاد می کند.

وی افزود: تماشاگر در جریان تماشای چنین آثاری، خود را با قهرمان همراه می بیند و احساساتی همچون ترس، شفقت و همدلی را تجربه می کند. این همراهی عاطفی می تواند فرصتی برای بازنگری در احساسات و تجربه های شخصی فراهم آورد و به مخاطب کمک کند تا با شناخت بهتر خود و دیگران، به تعادل عاطفی نزدیک تر شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به تأثیر فیلم، موسیقی، رقص و شعر بر مخاطبان گفت: هنگامی که یک فیلم یا اثر ادبی ما را به گریه می اندازد یا عواطف ما را برمی انگیزد، این واکنش می تواند نشانه ای از زنده بودن احساسات انسانی در ما باشد. هنر به ما یادآوری می کند که هنوز توانایی همدلی، تأثر و برقراری ارتباط عاطفی با جهان پیرامون خود را داریم.

وی تصریح کرد: در شرایطی که فشار های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی می توانند انسان ها را به سوی بی تفاوتی یا واکنش های خشن سوق دهند، هنر فرصتی برای بازشناسی عواطف و تقویت حساسیت انسانی فراهم می کند. از این رو، نباید نقش هنر را در شکل گیری رفتار های فردی و جمعی نادیده گرفت.

این کارگردان با انتقاد از کمبود فرصت ها و امکانات فرهنگی و هنری در جامعه گفت: خشونت و مشکلات ارتباطی را نمی توان صرفاً با عوامل اقتصادی و سیاسی توضیح داد؛ نحوه مواجهه جامعه با هنر و میزان دسترسی مردم به تجربه های فرهنگی نیز اهمیت دارد. هنر می تواند زمینه پرورش احساسات انسانی، تقویت همدلی و تعدیل رفتار ها را فراهم کند، اما تحقق این ظرفیت به حمایت از فعالیت های فرهنگی و گسترش دسترسی عمومی به آثار هنری وابسته است.

صادقی با اشاره به اهمیت تئاتر، موسیقی، اپرا، سینما و هنر های تجسمی افزود: هر یک از این قالب ها امکان متفاوتی برای تجربه جهان و شناخت احساسات فراهم می کنند. مشاهده یک نقاشی، توجه به خطوط و رنگ ها یا مواجهه با یک اجرای نمایشی می تواند احساساتی تازه برانگیزد و مخاطب را با شیوه های متفاوتی از دیدن و فهمیدن جهان آشنا کند.

وی تأکید کرد: تراوشات فکری، هنری و فرهنگی از مهم ترین دستاورد های تمدن بشری اند. جامعه ای که فرصت های فرهنگی محدودی در اختیار شهروندان خود قرار می دهد، بخشی از امکان رشد فکری، عاطفی و اجتماعی آنان را از دست می دهد. بنابراین، توسعه فرهنگی باید در کنار سایر ابعاد توسعه مورد توجه قرار گیرد.

صادقی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش ادبیات داستانی در رشد شناختی و عاطفی انسان پرداخت و گفت: رمان به خواننده امکان می دهد تا با واژه ها، فضا ها و شخصیت ها در ذهن خود جهانی تازه بسازد. این فرایند قدرت تخیل را تقویت می کند و خواننده را از محدوده تجربه های شخصی خود فراتر می برد.

وی ادامه داد: یکی از مهم ترین ویژگی های رمان این است که مخاطب می تواند به دنیای درونی شخصیت های مختلف راه پیدا کند و انگیزه ها، احساسات و نگرش های آنان را بشناسد؛ حتی اگر با رفتار ها یا دیدگاه هایشان موافق نباشد. چنین تجربه ای به تقویت توانایی درک دیگران و پذیرش تفاوت ها کمک می کند.

این نویسنده و کارگردان با ابراز نگرانی از کاهش توجه به مطالعه رمان اظهار کرد: شناخت سطحی دیگران با شناخت جهان درونی و روانی آنان تفاوت دارد. اگر فرصت مطالعه و مواجهه با روایت های گوناگون کاهش یابد، امکان تجربه ذهنی زندگی دیگران و فهم پیچیدگی های انسانی نیز محدودتر می شود. ادبیات داستانی می تواند به ما بیاموزد که پیش از قضاوت، برای شناخت دیگران تلاش کنیم و تفاوت های انسانی را بهتر درک کنیم.

صادقی در جمع بندی سخنان خود، با اشاره به غلبه رویکرد انتقادی و تقابلی در بخشی از فضای اجتماعی و فرهنگی گفت: در سال های اخیر، توجه زیادی به نقد، اعتراض و مقابله با دیدگاه های مخالف معطوف شده است. هرچند نقد یکی از کارکرد های مهم اندیشه و هنر است، اما فعالیت فرهنگی نباید صرفا به مخالفت و رویارویی محدود شود.

وی افزود: هنر علاوه بر نقد، وظیفه کشف دارد؛ کشف انسان ها، فضاها، تجربه ها و فرهنگ های دیگر. برای شناخت متقابل، لازم است از چارچوب های محدود خود فراتر برویم و با جهان دیگران آشنا شویم. شناخت عمیق تر، زمینه احترام متقابل را فراهم می کند و به ما امکان می دهد که در کنار بیان دیدگاه های خود، تفاوت های دیگران را نیز بفهمیم.

این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: هنر زمانی می تواند نقشی مؤثر در زندگی اجتماعی ایفا کند که افزون بر بازتاب مسائل و کاستی ها، راهی برای شناخت انسان، گسترش همدلی و ایجاد ارتباط میان فرهنگ ها بگشاید. هنر تنها ابزار نقد و اعتراض نیست، بلکه وسیله ای برای شناخت، درک متقابل و تقویت پیوند های انسانی است.

انتهای پیام

نظرات

captcha